GENEL BİLGİ

Su kimyası konusu aslında çok derinlemesine bir konu ancak biz bu konuyu da yeni başlayanlar için en önemli konuları ele alarak kısa tutacağız. Zamanla forumlardan ve çeşitli kaynaklardan bu konuda daha fazla bilgi sahibi olacaksınız zaten. Özellikle internet kullanıcısı olduğunuz için, bu konuda çok derinlemesine kaynaklar bulmanız mümkündür…  Biz şimdilik en önemli başlıkları ele alalım...

pH (Suyun Asitlik Değeri);

pH suyun asitlik veya alkalilik derecesini tarif eden ölçü birimidir. pH’ın anlamı Latince “Potentia Hidrogenii (Hidrojen Konsantrasyonu)” demektir. Yani bir başka deyiş ile sudaki hidrojen iyonlarının ağırlığıdır. 0'dan 14'e kadar olan bir skala ile ölçülür. pH teriminde “p” eksi logaritmanın matematiksel sembolünden, ve “H” ise Hidrojenin kimyasal formülünden türetilmişlerdir.

pH tanımı Hidrojen konsantrasyonunun eksi logaritması olarak verilebilir:

pH hidrojen iyonun aktivitesi cinsinden bir asit veya bazın derecesini ifade etme yoluyla ihtiyaç duyulan kantitatif bilgiyi sağlar.

Akvaryumda pH’ın önemi yüksektir. Suyumuzun pH değerini sürekli olarak kontrol etmeliyiz. Beslediğimiz balıklara uygun pH değerine sahip bir suya sahip olmalıyız. pH test etmek için akvaryumcularda test kitleri satılmaktadır. Bazıları kağıt şeritlerdir. Suya sokup çıkarttığınızda alacağı renk, renk skalasından kontrol edilir ve yaklaşık pH değeri bulunur. Bazıları ise sıvı testlerdir akvaryumdan alacağınız 5 ml suyun içerisine bir damla test kitinin içinden çıkan “indicator”den damlatılır ve suyun aldığı renk yine test kitinin içerisinden çıkan renk skalasından kontrol edilir. Bu testler yaklaşık değerler verirler. Net değerleri öğrenmek için daha profesyonel test araçlarına ihtiyacımız vardır. Bunun içinde dijital pH testleri kullanılabilir. Bu testler kalem gibi olup uç kısımları akvaryum suyuna sokulur. Uçlarındaki prob yardımı ile suyun pH değerini test edip LCD ekrandan size net sonucu gösterecektir. Ancak bunlarda da belli bir süre sonra sapmalar olacaktır. Bu sapmaları engellemek için pH test kalemimizi kalibre etmemiz gerekir. Bunun içinde pH test kalemimizin probu üzerine kalibre sıvısı damlatılır ve kalibre sıvısının pH değeri ne ise kalem ona göre ayarlanır. Doğru ayarladığınızdan emin olmak için iki farklı değere sahip kalibrasyon sıvısı bulundurmanızda fayda vardır. Örneğin; pH 4.0 ve pH 7.0 kalibre sıvıları uygundur. Öncelikle birisi ile kalibrasyonu yapıp daha sonra diğeri ile doğruluğunu kontrol edebilirsiniz…

pH’ın 0 ~ 6,9 arasında çıkması suyun asidik olduğu anlamına gelir. 7,1 ~ 14 arasında çıkması ise suyun basic yani alkali olduğu anlamına gelir. pH 7,0 nötr demektir. Tatlı su akvaryumlarında genellikle pH nötr olmaktadır. Çoğu balık için nötr seviye uygun seviyedir. Ancak bazı balıklar daha asidik sulardan hoşlanırlar (Amazon kökenli olanlar gibi). Bu tip balıklar için pH değerimizi düşürmemiz gerekecektir. Bazı balıklar ise asidik sular yerine alkali suları severler (Tanganyika ve Malawi gölü balıkları gibi). Bu durumda da pH’ı yükseltmek gerekecektir.

Fakat; düşük pH değeri aslında tehlikelidir. Düşük pH değerinde yaşayan balıklar bile akvaryumlarda nötr değerlerde rahat edebilirler. Tehlikeli dememizin sbebi pH ı düşük tutmak zordur. Sürekli değişken değerler balıkları olumsuz etkileyecektir. Bu yüzden de nötr yada nötr ‘ün çok altında olmayan değerler balıklar için uygundur. En düşük değer olarak pH 6,5 uygun bir seviyedir. Bunun haricinde yüksek pH değerinde yaşayan balıklar ile birlikte canlı bitkilerde yetiştirmek zordur. pH 7,5 ve üzerindeki değerlerde sudaki karbondioksit(Co²) azlığı sebebi ile bitkiler suya adapte olamaz ve yetişemezler. Suya Karbondioksit (Co²) eklersek bu sefer de pH düşecektir…

Deniz akvaryumlarında ise bu konu daha önemlidir. Dünyada tüm denizlerde pH değeri tatlı sulardaki gibi değişken değildir. Hangi balığı beslersek besleyelim pH 8,0 ın üzerinde olmalıdır. İdeal pH 8,2 ~ 8,4 arasıdır. Düşük pH tuzlusu balıkları için tehlikelidir.

GH {Genel Sertlik (Yoğunluk)};

GH, İtalyan akvaryumculuk dünyasında su sertliği GERMAN denilen bir sistem ile ölçülür. Bu ölçümde kalsiyum katyonlarının varlığı manganez ölçümleri, karbonat yoğunluğu, iyonlar ve negatif iyonlar (anyonlar) göz önünde bulundurulur.

GH tropikal tatlı su akvaryumlarında 5 ~ 10º arasında olmalıdır.  GH ölçmek için akvaryumculardan yine test kitleri temin edebilirsiniz. GH testleri genelde sıvı testlerdir. Yine pH testlerinde olduğu gibi bir indicator yardımı ile akvaryumdan alacağınız 5 yada 10 ml su içerine indicator damlatarak sonuca ulaşabilirsiniz.

Nitrat (No³), Nitrit (No²) ve Amonyum (NH₄), Amonyak (NH₃);

Her akvaryumda balık dışkıları, yem kalıntıları vs gibi nedenler ile organik atıklar ortaya çıkar. Bunların hepsi su değerlerini olumsuz etkiler. Bir anlamda suyumuzu kirletir. Ancak akvaryumlarda olmazsa olmaz bir biyolojik döngü vardır. Aynen doğadaki gibi: “Nitrojen Döngüsü” 

Nitrojen döngüsünde ilk adım Amonyum/Amonyak oluşumudur. Bu süreçte pH değerine bağlı olarak pH 7,5 üzerine amonyak(NH₃) ortaya çıkarken nötr yani 7,0 ve altındaki değerlerde amonyum(NH₄) açığa çıkar ve 0,10 ~ 0,50 mg/L amonyum tatlı su akvaryumları için tehlikeli olmayan bir aralıktır ve normal bir değerdir diyebiliriz. Ancak amonyak zehirlidir diyebiliriz  0,20 mg/L altında olduğunda bile omurgasızları ve balıkları etkileyebilmektedir.. Amonyum yada amonyak değerlerinin yüksek olması yetersiz filtre sistemi, fazla yem verme, balık sayısının fazlalığı gibi nedenlerle ortaya çıkar. Yüksek değerler ile karşılaşıldığında bu değerleri hızlı bir biçimde normale sokmak için en önemli koşul su değişimleridir. Ancak akvaryum suyunun tamamını değil bir kısmını değiştirmek gerekir. Örneğin yüksek değerler ile karşılaştığınız taktirde %25 gibi bir su değişikliği yapmanız uygundur. Bunun haricinde piyasada bu değerleri düşürmek için satılan ürünler vardır. Bunlar amonyumu nitrit’e dönüştüren bakteri kültürleridir. Bunlara nitrobakteri denir.

Nitrojen döngüsünün ikinci adımı ise nitrit’tir. Nitrobakterilerin amonyum/amonyak’ları nitrit’e çevirmesi ile ortaya çıkar. Tatlı sularda 0,02 ~ 0,10 mg/L arasında bir tehlike yoktur. 0,20 mg/L civarında bir değer olur ise filtre sisteminin iyi çalışmadığı anlamına gelir. 0,40 ~ 0,50 mg/L gibi yüksek değerlere çıkmış ise tehlikelidir…

Özellikle tuzlusu akvaryumlarında nitrit değeri 0,05 mg/L den yukarı çıkmamalıdır. Çünkü omurgasızlar daha yüksek değerlerde zehirlenmeye başlarlar.

Nitrojen döngüsünde üçüncü basamak nitrattır. Sudaki organik maddelerin mineralizasyonu sırasında ortaya nitrat tuzları çıkar. Bu tuzlar nitrojen döngüsünün bağımlı olduğu oksijeni azaltır. Hatta yüksek oranda olması oksijeni tamamen yok eder. Bu durumda bakteriler nitrojen döngüsünü tamamlayamaz ve ölürler. Bakteriler öldükçe suyumuz bulanık bir hal alır. Balıklarımız oksijen azlığından su yüzeyine çıkar ve sudan çıkmak ister gibi hareketler yaparlar.. Nitrat balıklar için sınırlı zehirlilik değerine sahiptir ancak oksijeni tüketmesi yüzünden balıklarımızı olumsuz etkiler.  Ayrıca varlıkları yosunların gelişimini olumlu yönde etkiler ve yosunlar nitrat tuzları ile beslenerek hızla çoğalırlar.

Akvaryumda nitrat değerimiz 0,50 mg/L üzerine çıkmaması iyi olur. Özellikle Amazon kökenli balıklar gibi hassas balıklar 0,20 mg/l üzerindeki değerlerden olumsuz etkilenirler ve üreyemezler.  

Tüm bu nitrojen döngüsünü basamakları akvaryumlarda olmazsa olmazdır. Ancak nitrojen döngüsünün düzgün olması için sürekli kontrol altında tutmak gerekir. Belirli aralıklarda su değişimleri yapmak ve filtrelerimizi temiz tutmak bu konuda önemlidir. Dış filtre kullanıyorsak dış filtremizin çabucak kirlenmemesi için akvaryumdaki katı atıkları toplayacak bir iç filtreyi ön filtre olarak kullanmalıyız. Bu filtre akvaryumdan öncelikle katı atıkları toplayacak ve dış filtre içerisinde yararlı bakteri diye adlandırdığımız nitrobakterilerin çalışmasını etkilemeyecektir. Bir anlamda dış filtremiz erkenden yorulmamış olacaktır. Balıklarımıza yem verirken de kısa sürede tüketebilecekleri miktarlarda azar azar vermek gerekir. Fazla yem tüm bu döngüyü olumsuz etkiler.

Belirli aralıklarda 1/3 civarı su değişimlerini unutmayınız !!!

Şimdilik su kimyası konusunda bilmemiz gereken en önemli başlıklar bunlardı. Yeni başlayanlar için daha fazla kimya konusuna girip gözlerini korkutmayalım. Ancak bilinmesi gereken en önemli kimyasal değerler bunlardır.

Forumları takip ederek bilgi paylaşımında bulunan tecrübeli üyelerden daha fazla bilgi sahibi olabilirsiniz...

__________________

Yazar: Onur Can BAKIR